Definitie: osmose is het proces waarbij vloeistof beweegt naar de plaats met de hoogste concentratie. Het vochtig worden van het keukenzout is er een voorbeeld van maar een deel van de zuigkracht van planten is er tevens op gebaseerd.
Osmose in schepen is een degeneratie proces in glasvezellaminaat ( polyester ). De oorzaak zit in een chemische reactie tussen water en stoffen in de scheepsromp. Onder de volgende omstandigheden kan water in de romp komen :
Er moet een zekere waterdruk aanwezig zijn.
De waterdichtheid van de huid moet onvoldoende zijn.
Er moet een ruimte in of achter de huid aanwezig zijn om het water op te vangen.
Als er water door de huid heen gekomen is reageert het met de chemische stoffen in het laminaat tot een zuur. Deze zuren bouwen onderhuids een druk op waardoor blazen en op den duur ook barsten ontstaan. Door deze barsten wordt vervolgens weer meer water door het laminaat opgenomen.
|
 De romp van een polyester schip wordt opgebouwd uit verschillende lagen met glasvezel versterkte polyesterhars. De beschermings- en afwerklaag aan de buitenzijde is een op kleur gebrachte polyesterlaag, de zg gelcoat. Deze gelcoat bezit een goede weerstand tegen veroudering en chemische invloeden en is goed waterbestendig. 100 % waterdicht is hij echter niet: het is een semi-permeabel membraan. Moleculen zijn hierin voortdurend in beweging. Watermoleculen passeren deze gelcoat zonder probleem. Gelcoat kan afhankelijk van het type polyester ongeveer 1-2% water opnemen. Bij afwezigheid van lucht insluitingen blijft de hoeveelheid water in de gelcoat constant doordat er even veel water uit het laminaat verdwijnt dan er inkomt. Als er wel lucht kamers direct achter de gelcoat zitten zal het water op die plaatsen door de gelcoat heen dringen. De in de luchtkamer achter gebleven chemische stoffen lossen dan op in het water. Door concentratie van chemische stoffen in het water worden steeds meer watermoleculen aangetrokken. Er komen hierdoor meer watermoleculen binnen dan er uitgaan met als gevolg een toenemende spanning in de luchtkamer achter de gelcoat. Door deze spanning ontstaan blaasjes op de gelcoat. Deze blaasjes zullen na verloop van tijd openbarsten waardoor water in het laminaat kan trekken. Wanneer 's winters de huid bevriest zet dit water uit waardoor de laminaten van elkaar gedrukt worden. Osmose komt niet alleen voor tussen laminaat en gelcoat, maar kan ook voorkomen tussen verschillende gelcoat- of laminaatlagen. In dit laatste geval zullen door de druk van het water de verschillende lagen van elkaar barsten. Hierdoor wordt de sterkte van de huid veel minder.
|
-er bij de bouw luchtinsluitingen zijn ontstaan tussen de hars en het glasweefsel waar restzuur uit de hars aanwezig is.
-de uiteinden van het glasvezelweefsel onvoldoende met hars worden geïmpregneerd zodat er openingen in de hars ontstaan.
-als de hars niet overal homogeen van samenstelling is, waardoor de uitharding plaatselijk onvoldoende is.
-de temperatuur van het water waarin het schip ligt relatief hoog is, hierdoor gaan de moleculen in de gelcoat sneller bewegen.
-Behalve door water buiten de romp kan osmose ook worden veroorzaakt door water in de romp. Immers; dit proces kan zich aan beide zijden van het polyesterlaminaat voordoen. Houdt daarom de binnenkant van het schip zo droog mogelijk. |
 Blaasvorming op het onderwaterschip betekent vaak osmose. Deze blazen variëren in grote van een speldenkop tot enkele tientallen centimeters. Als er in de blaasjes vocht zit kun je door er aan te ruiken vaststellen of je werkelijk met osmose te maken hebt, je ruikt dan namelijk een zurige lucht.
Bij osmose heb je drie verschillende vormen van blaasvorming, namelijk:
Blaren in de gelcoatlaag of tussen twee gelcoatlagen (de minst ernstige).
Blaren tussen gelcoat en de eerste laag laminaat (komt het meeste voor).
Blaren in de laminaat lagen met als gevolg delaminatie.
|
Om blaarvorming minder kans te geven moeten bij de bouw de goede grondstoffen gebruikt worden. Een goede bescherming wordt gegeven door isofthaalzure harsen. Maar het is niet noodzakelijk om het hele laminaat met deze hars op te bouwen, de gelcoat en de eerste drie lagen laminaat geven voldoende bescherming. Bij veel werven wordt het laminaat wel uit goed materiaal opgebouwd maar wordt voor de gelcoat een wat goedkoper product gebruikt, hierdoor is er meer kans op osmose. Naast materiaal keuze is ook de dikte van de gelcoat van belang. Wanneer de gelcoat namelijk te dik word is er meer kans op haarscheurtjes. Een goede dikte voor de gelcoat is 0,7 mm. Het is belangrijk dat het product goed uithard, er moet daarom goed op de mengverhouding van katalysatoren en versnellers gelet worden. De temperatuur moet ongeveer op 20 graden gehouden worden, en de luchtvochtigheid mag max. 55 % zijn.
Er zijn drie manieren om het laminaat op te bouwen namelijk de hand-lay-up methode, het spuiten en het bouwen onder vacuüm. Bij de eerste methode is de kans op lucht insluitingen vrij gering omdat de lagen vrij dun zijn , en laag voor laag worden ingerold. Ook zullen er bij deze methode vrijwel geen glasvezel einden tegen de rompwand komen doordat er gebruik word gemaakt van glasvezel matten. Bij het spuiten worden glasvezel draden mee gespoten waardoor het voor kan komen dat er vezel uiteinden tegen de rompwand komen. Dit is niet ideaal omdat door de capillaire werking van de vezels water opgenomen kan worden. Bij het bouwen onder vacuüm worden de glasvezelmatten eerst gelijmd, waarna er een laag folie overheen komt. Vervolgens wordt er met behulp van een vacuüm hars door de matten getrokken. Het grote voordeel van deze methode is dat de uithardings tijd in plaats van drie weken maar 48 uur is. Doordat het zo goed uithardt blijven er weinig rest zuren over zodat de kans op osmose vermindert.
|
 Wanneer eenmaal de ernst en omvang van osmose is vastgesteld kan er besloten worden welke aanpak het beste is. Enkele losse blaren zijn heel goed zelf te herstellen door de gelcoat ter plaatse te verwijderen en het onderliggende laminaat te behandelen met epoxyprimer. Is een groot deel van het schip aangetast raadpleeg dan een expert. Er wordt veel zin maar ook veel onzin over osmose verteld en alleen een goede werf kan u vertellen wat in uw geval de beste aanpak is. In ieder geval zal de gelcoat verwijderd moeten worden. Handmatig is het te doen maar het is tijdrovend en slecht voor uw gezondheid. Een goed osmoseherstelbedrijf beschikt over apparatuur om de gelcoat tot op de milimeter nauwkeurig af te frezen. Zat de osmose alleen tussen gelcoat en laminaat dan is het laten drogen van het schip voldoende. Dit kan enkele maanden duren. Wekelijks het schip spoelen met heet water versneld de afvoer van kristallen waardoor er geen vocht meer wordt aangetrokken. Hierdoor droogt het schip sneller. Is het schip eenmaal voldoende gedroogd dan kan het worden beschermd met epoxy. Bij osmose van het laminaat zal hiervan ook een deel moeten worden afgefreesd. Het drogen kan èèn tot enkele jaren duren! Het is aan de werf om te beoordelen of uw schip zwaar genoeg gebouwd was om zonder de afgefreesde lagen laminaat verder te gaan. Zoniet dan moeten de lagen weer worden opgebouwd. |
| Er is veel te doen over het percentage vocht in scheepshuiden. De apparatuur die hiervoor wordt gebruikt blijkt vaak op volkomen normale schepen ook uit te slaan. Zonder ons in deze discussies te willen mengen kunnen we stellen dat ieder schip wat net uit het water komt een te hoog vochtgehalte aangeeft op de meters. Het verschil tussen het vochtgehalte van het vrijboord en het onderwaterschip geeft vaak een betere indruk. Om deze indruk juist te interpreteren heeft u veel aan een rechtvaardig vakman! |
